Chuyến Du Hành Ngược Thời Gian Tại Bảo Tàng Văn Hóa Dân Gian Hội An

Bảo tàng Văn hoá Dân gian là một trong những bảo tàng chuyên đề đặc sắc ở phố cổ Hội An. Với hệ thống tài liệu, hiện vật quý hiếm thông qua các hình thức trưng bày, Bảo tàng đã thể hiện được giá trị của văn hoá phi vật thể, giới thiệu về bề dày di sản văn hoá, quá trình sáng tạo, công lao cống hiến của các thế hệ người dân Hội An trong việc xây dựng phát triển vùng đất này. Nằm tại trung tâm phố cổ Hội An, Bảo tàng Văn hóa Dân gian Hội An là một điểm đến không thể bỏ qua đối với những ai yêu thích văn hóa và lịch sử Việt Nam và lịch sử Hội An. Bảo tàng này không chỉ lưu giữ các hiện vật quý giá mà còn tổ chức nhiều hoạt động phong phú, mang đến cho du khách cái nhìn toàn diện về văn hóa dân gian Việt Nam nói chung và văn hóa dân gian tại địa phương Phố Cổ Hội An nói riêng.

Giới thiệu về Bảo Tàng Văn Hóa Dân Gian Hội An

Bảo tàng Văn hóa Dân gian Hội An chính thức mở cửa vào 24/3/2005, vốn là một ngôi nhà cổ 150 năm tuổi, mang đậm kiến trúc đặc trưng của Phố Cổ Hội An. Bước vào bảo tàng, du khách như được quay ngược thời gian, đắm chìm trong không gian xưa cũ với hai tầng nhà sàn gỗ mộc mạc, thông hai mặt phố Nguyễn Thái Học và Bạch Đằng.

Một vài thông tin về bảo tàng:

  • Vị trí của bảo tàng thông hai mặt phố:
  • Thời gian mở cửa: 7:00 – 21:30 (tất cả các ngày trong tuần)
  • SĐT: +84 2353910948
  • Giá vé tham quan:
    • Giá vé dành cho khách Việt Nam: 80.000đ/người
    • Giá vé dành cho khách Quốc Tế: 120.000đ/người
  • Thông tin thêm: Ngày 20 hàng tháng Bảo tàng sẽ đóng cửa định kỳ để kiểm tra chuyên môn.

bao-tang-van-hoa-dan-gian-hoi-an-1

Hình 1. Bảo tàng Văn hóa Dân gian Hội An

Khám phá các “Chủ đề’ tại Bảo tàng Văn hóa Dân gian Hội An

Nhìn một cách tổng thể, Bảo tàng được xây dựng theo phong cách kiến trúc truyền thống của người Việt, với mái ngói đỏ, tường vàng và những hoa văn trang trí đặc sắc. Không gian bên trong được chia thành nhiều khu vực trưng bày khác nhau, mỗi khu vực đều mang một chủ đề riêng biệt. Theo thông tin chúng tôi sưu tầm được, đây là ngôi nhà cổ điển hình trong Đô thị cổ, có chiều dài 57m, chiều ngang 09m, gồm hai tầng, sàn bằng gỗ, với diện tích 369 mét vuông, bảo tàng trưng bày 483 hiện vật với tất cả 4 chủ đề chính gồm:

Nghệ thuật tạo hình dân gian

Nói đến nghệ thuật tạo hình dân gian, các nghệ nhân tài ba với các công cụ thô sơ như đục chạm gỗ, dao khắc, mũi khoét,…đã tạo nên những tác phẩm chạm trỗ, điêu khắc ấn tượng, một số kiệt tác minh chứng cho sự sáng tạo và bàn tay tài hoa của những người dân nơi đây. Hiện nay tại Bảo tàng Văn hóa Dân gian Hội An còn lưu giữ lại nhiều tác phẩm chạm trỗ trên gỗ hay các tác phẩm điêu khắc như tượng trang trí, tượng thờ, phù điêu bằng sành sứ, đồng, hợp chất, đất nung, gỗ… và các loại tranh thủy mặc, bức hoành phi… thể hiện tính nghệ thuật, thẩm mỹ cao của các thế hệ nghệ nhân tài hoa địa phương.

bao-tang-van-hoa-dan-gian-hoi-an-2

Hình 2. Một số tác phẩm điêu khắc ấn tượng

Nghệ thuật diễn xướng

Đầu tiên chúng ta cần phải hiểu rõ, diễn xướng là gì?

Diễn xướng là tổng thể các phương thức nghệ thuật, cùng thể hiện đồng nhất giữa ca hát và hành động của con người theo chiều thẩm mỹ. Diễn xướng khác với biểu diễn, trình diễn ở chỗ, nó chỉ có trong sinh hoạt dân gian phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh, môi trường lao động, môi trường sống.”

Có nhiều loại hình diễn sướng khác nhau được tái hiện lại rõ nét và chân thật trong bảo tàng:

  • Bài chòi: Trò chơi dân gian lưu hành rộng rãi tại miền Trung nói chung và Hội An nói riêng. Trò chơi thu hút khá nhiều người do nét hấp dẫn, đặc sắc, độc đáo trong cách chơi: Gồm 2 loại thẻ lớn (phát cho người chơi) và thẻ nhỏ (cho người hiệu rút, hô hát) được dán các con bài có lời hát riêng, trình diễn bài bản, vui nhộn. Hiện nay, bài chòi thường xuyên được tổ chức vào các đêm phố cổ.

bao-tang-van-hoa-dan-gian-hoi-an-3

Hình 3. Du khách tham gia chơi bài chòi cùng nghệ nhân Hội An

  • Hát Bả trạo (hay còn gọi là Chèo Bả trạo, Chèo đưa linh, Hò đưa linh, Hò hầu linh) là một loại hình nghệ thuật diễn xướng dân gian mang đậm tính nghi lễ của cư dân vùng biển Trung Bộ, trong đó có Hội An. Nội dung và ý nghĩa của hò bả trạo là cầu quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, cầu trời yên biển lặng, ngư dân được mùa thu hoạch, thể hiện bản sắc văn hóa đặc thù miền biển, sự đồng tâm đồng lòng tương thân tương ái của ngư dân miền biển, thể hiện phương ngữ,thổ ngữ đặc trưng vùng miền. Bên cạnh đó thể hiện sự tôn kính, lòng biết ơn của cộng đồng ngư dân miền biển đối với cá Ông “Ngọc Lân Nam Hải” hàng năm với tuổi đời cực kỳ lớn hay sử dụng trong các buổi lễ cầu ngư. Lối hát cầm mái chèo, diễn tả động tác chèo thuyền, bơi ghe là một điểm nhấn của loại hình hát bả trạo này, với đội hình có thể lên tới 10 – 16 người tùy thuộc vào quy mô của đội chèo, trong đó bao gồm 3 hoặc 4 ông tổng.

bao-tang-van-hoa-dan-gian-hoi-an-4

Hình 4. Minh họa Hát Bả Trảo tại Bảo tàng Văn hóa Dân gian Hội An

  • Múa thiên cẩu: Múa Thiên cẩu là một loại múa vật linh khá đặc biệt, lưu truyền ở Hội An (Quảng Nam) từ lâu đời, để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng nhiều người dân phố Hội. Trải qua quá trình phát triển, múa Thiên cẩu dần trở thành lối múa dân gian đặc trưng ở Hội An, có bài bản và kỹ thuật riêng, gắn với ý nghĩa trừ tà, cầu phúc, cầu trăng sáng để mùa màng bội thu, nhân khang vật thịnh. Múa Thiên cẩu là nét văn hóa đặc trưng đặc sắc làm nên linh hồn của Tết Trung thu ở Hội An.

bao-tang-van-hoa-dan-gian-hoi-an-5

Hình 5 . Minh họa Múa thiên cẩu tại Bảo tàng Văn hóa Dân gian Hội An

Các làng nghề truyền thống

Các làng nghề truyền thống Hội An đã hình thành, tồn tại và phát triển kết nối chặt chẽ theo năm tháng cùng vùng đất và con người Hội An.

  • Với địa lý vùng cửa sông – ven biển, Nghề đánh bắt sông nước tại Hội An được hình thành trên mảnh đất tuy nhỏ bé nhưng rất đa dạng về môi trường sinh thái tự nhiên, đặc biệt là dạng sinh thái sông nước, cùng với nó là các loại thủy – hải sản. Ở Hội An là sự kết cấu khối cộng đồng cư dân với đa phần là người Việt từ đồng bằng Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ vào tiếp cư với người Champa bản địa. Bên cạnh đó, thương cảng Hội An “Faifo” sầm uất cảng đã kéo theo sự hội nhập của cư dân người Trung Quốc, Nhật Bản, có sự giao lưu với cư dân nhiều nước ở khu vực Đông Nam Á, vì thế, nghề đánh bắt sông nước truyền thống ở Hội An có lịch sử lâu đời, được hình thành và phát triển từ kinh nghiệm của nhiều nhóm cư dân khác nhau. Những đặc điểm trên đã quyết định diện mạo đa dạng, phong phú, độc đáo và đầy tính hấp dẫn của các ngành nghề sông nước, của các công cụ đánh bắt sông nước ở Hội An mà chúng ta có thể bắt gặp ở đây những hình ảnh thật sinh động về các nhóm công cụ đánh bắt ao, hồ, bàu mương, ruộng nước ngọt; nhóm ở các hói, đầm, sông rạch nước lợ; nhóm ở các vùng biển – ven đảo nước mặn.

bao-tang-van-hoa-dan-gian-hoi-an-6

Hình 6. Các dụng cụ phục vụ cư dân làm nghề đánh bắt

  • Nghề nông: Hội An với diện tích đất hẹp nên diện tích trồng trọt, chăn nuôi không nhiều nhưng nghề nông ở Hội An trên mảnh đất này vẫn mang đậm những bản sắc, những đặc trưng cơ bản của nền nông nghiệp truyền thống Việt Nam trên nhiều phương diện. Phổ biến với nghề trồng lúa nước, những cánh đồng phù sa An Mỹ, Sơn Phô, Cửa Suối, Đồng Nà,… Vẫn chuyên cần với những bãi bắp ven sông của Xuyên Trung, Châu Trung, Kim Bồng, Nam Ngạn,… Những bầy heo, gà, vịt, ngỗng,… được chăm sóc kỹ trong những chuồng trại tranh tre đơn giản… Các công cụ được chế tác một cách sáng tạo và phù hợp với phương thức sản xuất của mình. Tuy nhiên, với thời tiết khắc nghiệt của miền Trung, người nông dân Hội An luôn đứng trước những hiểm họa của thiên nhiên như bão từ biển Đông, lũ lụt từ thượng lưu Vu Gia, Thu Bồn,… Chính vì vậy, sự gắn kết, nương tựa, đùm bọc lẫn nhau để bảo vệ gia súc, mùa màng, nhà cửa, tính mạng… đã càng làm cho tình làng nghĩa xóm và những tập quán tốt đẹp của nếp sống làng xã được vun đắp suốt chiều dài lịch sử và duy trì cho đến ngày nay.
  • Nghề y cổ truyền: Đô thị cổ Hội An, từ thế kỷ XVI, XVII, từng là tụ điểm của ngành Đông y ở Đàng Trong. Hàng hóa xuất nhập tại đây có nhiều loại dược liệu quý, thường được gọi bằng cái tên dân dã là thuốc Bắc nếu nhập từ Trung Quốc, hoặc thuốc Nam nếu là hàng nội địa. Vào thời kỳ phát triển, dọc theo các đường Trần Phú, Nguyễn Thái Học, Hoàng Văn Thụ, Lê Lợi ngày nay có nhiều tiệm thuốc Bắc, thuốc Nam cùng nhiều thầy thuốc giỏi. Những kinh nghiệm chữa trị của các thầy thuốc ở Hội An đã góp phần đáng kể để phát triển nghề y cổ truyền của địa phương cũng như của Quảng Nam. Hoạt động điều trị ở đây bao gồm các khâu liên hoàn từ bắt mạch, kê đơn, bốc thuốc, điều chế hoặc trồng hái cây lá thuốc… Đến thế kỷ XX, khi ngành Tây y chưa phổ biến, người dân khắp nơi đã đổ về phố Hội An bốc thuốc, chữa bệnh rất đông. Trải qua bao biến đổi của thời gian, và thay đổi thói quen của con người, ngày nay ngành Đông y cổ truyền ở Hội An vẫn được trân trọng, duy trì, ngày càng có xu hướng phát triển và có uy tín lớn không những đối với nhân dân địa phương mà còn đối với khá nhiều du khách từng bắt mạch bốc thuốc chữa bệnh tại đây.
  • Nghề buôn ở Hội An: Xuất phát từ nhiều yếu tố thuận lợi, Nghề buôn bán cũng như hoạt động thương nghiệp ở Hội An đã sớm hình thành và đóng vai trò hết sức quan trọng để nơi đây trở thành một Đô thị thương cảng quốc tế nổi tiếng của Việt Nam suốt các thời kỳ Trung – Cận đại ở khu vực Đông Nam Á và thế giới. Chính nghề buôn bán và hoạt động thương nghiệp – ngoại thương đã đưa thương cảng Hội An lên tầm vóc của một cảng thị thuyền buồm quốc tế, xứng đáng đại diện điển hình cho cả Đàng Trong – Việt Nam, nơi đón nhận rất nhiều thuyền buôn nước ngoài ghé bến, bán buôn một cách dày đặc và hàng hóa trao đổi ở đây phong phú, dồi dào.
  • Nghề mộc Kim Bồng: Từ Khu phố cổ Hội An nhìn chếch theo hướng Tây Nam bên kia sông Hoài là làng mộc Kim Bồng (tên cũ là Kim Bồng Châu), nay phần lớn thuộc xã Cẩm Kim, Thành phố Hội An. Cùng với sự phát triển hưng thịnh của Đô thị – thương cảng Hội An, làng mộc Kim Bồng hình thành vào khoảng thế kỷ XVI, XVII và tiếp tục không ngừng mở rộng vào các thế kỷ sau. Tổ tiên nghề mộc Kim Bồng có gốc gác từ nhiều vùng quê thuộc đồng bằng Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ đến Hội An định cư, lập nghiệp. Tại đây, họ có điều kiện tiếp thu, vận dụng những kinh nghiệm, kỹ thuật mộc – nề từ nhiều nguồn gốc khác nhau gồm Chăm, Hoa, Nhật, Phương Tây… để hình thành nên một phong cách mộc – nề riêng của nghề mộc Kim Bồng, Hội An, Quảng Nam. Các hiệp thợ mộc Kim Bồng là tác giả chính làm nên quần thể kiến trúc Đô thị cổ Hội An cũng như nhiều công trình kiến trúc tuyệt mỹ ở Quảng Nam và Kinh Thành Huế. Họ cũng chính là tác giả của những chiếc ghe bầu Quảng Nam nổi tiếng và nhiều sản phẩm thủ công mỹ nghệ bằng gỗ tinh xảo, mỹ thuật hiện đang được lưu giữ tại địa phương cũng như tại nhiều nơi trong và ngoài nước.

bao-tang-van-hoa-dan-gian-hoi-an-7

Hình 7. Nghề mộc và một vài tác phẩm ở bảo tàng

  • Nghề may là một nghề truyền thống hình thành tại Hội An từ khá sớm. Ban đầu là may thủ công bằng tay để tạo nên những bộ quan phục, lễ phục, thường phục, phục vụ nhu cầu may mặc vốn rất đa dạng của nhiều thành phần cư dân Chăm, Việt, Hoa, Nhật, Phương Tây… từng định cư, buôn bán ở đô thị – thương cảng Hội An. Đến cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX nghề may ở Hội An tiếp tục phát triển với những bàn máy may cổ điển và nhiều hiệu may nổi tiếng chuyên may quốc phục, âu phục.. Gần đây, trong xu thế mở cửa và hội nhập, nghề may ở Hội An lại khởi sắc, phát triển một cách nhộn nhịp với các dịch vụ may sẵn, may nhanh được khách hàng trong và ngoài nước ưa chuộng

bao-tang-van-hoa-dan-gian-hoi-an-8

Hình 8. Nghề may

  • Nghề gốm Nam Diêu – Thanh Hà: những thợ thủ công từ Thanh Hóa, Nghệ – Tĩnh đã đến Thanh Hà lập làng và xây dựng nên nghề làm gốm truyền lại cho đến ngày nay. Sản phẩm gốm Nam Diêu, Thanh Hà chủ yếu không có men, xương gốm mịn, hình dáng cân đối, mềm mại. Một số đồ gia dụng còn được điểm xuyết hoa văn viền chỉ nổi ở quanh vai hoặc có men đơn sắc màu nâu đen, vàng sậm…Sản phẩm gốm Nam Diêu, Thanh Hà không chỉ tiêu thụ mạnh ở cảng thị Hội An, các tỉnh duyên hải miền Trung – Việt Nam mà có giai đoạn còn là một mặt hàng xuất khẩu ra nước ngoài. Sản phẩm gốm Thanh Hà đã được sách Đại Nam Nhất Thống Chí của Quốc sử quán triều Nguyễn ghi danh trong phần thổ sản tỉnh Quảng Nam. Những năm gần đây, nghề gốm Nam Diêu, Thanh Hà từng bước được phục hồi, góp phần cung cấp các sản phẩm gia dụng, thủ công mỹ nghệ, phục vụ đời sống hàng ngày của cư dân địa phương và nhu cầu thưởng ngoạn của khách tham quan du lịch.

bao-tang-van-hoa-dan-gian-hoi-an-9

Hình 9. Nghề gốm

Sinh hoạt dân gian truyền thống

  • Tục lệ cưới hỏi ở Hội An: những tập tục, nghi lễ trong cưới hỏi ở Hội An vừa có những yếu tố chung của dân tộc, vừa có những đặc điểm riêng, mang tính địa phương. Một đám cưới đầy đủ ở đây gồm các lễ: Bắn tin, thăm nhà, vấn danh, đính hôn (lễ hỏi), thỉnh kỳ, thân nghinh (nhóm họ, rước dâu, lễ tơ hồng, lễ gia tiên, động phòng), lại mặt. Tuy vậy, ở Hội An tùy theo hoàn cảnh của từng gia đình, các lễ này không nhất nhất phải đầy đủ mà có thể giảm bớt một số, chỉ giữ lại những lễ chính. Một số tục lệ liên quan đến cưới hỏi của người Việt vẫn được duy trì như tục ở rễ, tránh mặt, xem tuổi, xem ngày v.v… Cộng đồng người Việt gốc Hoa ở đây còn bảo lưu một số tục lệ riêng về cưới hỏi, về cách thức tổ chức lễ cưới khá quy mô, bài bản, góp phần làm phong phú các hình thức cưới hỏi cũng như các đám cưới truyền thống ở Hội An.

bao-tang-van-hoa-dan-gian-hoi-an-10

Hình 10. Hình ảnh đám cưới ngày xưa ở Hội An

  • Trang phục truyền thống: Thể hiện đậm nét văn hóa, truyền thống qua nếp ăn, nếp ở cùng trang phục của 1 cộng đồng cư dân đa dạng, nhiều cội nguồn như ở Hội An.

Ngoài Bảo tàng Văn hóa Dân gian Hội An, ở Hội An còn rất nhiều bảo tàng khác để bạn ghé thăm như Bảo tàng Nghề Y truyền thống – Nơi lưu giữ tinh hoa y học cổ truyền, Bảo tàng văn hóa Sa Huỳnh Hội An – Nơi lưu giữ di sản văn hóa độc đáo,...Với hệ thống bảo tàng đa dạng, du khách có thể khám phá nhiều khía cạnh khác nhau của Hội An. Để tiếp tục nạp năng lượng cho một ngày vui chơi khám phá các bảo tàng tại phố Cổ Hội An, bạn hãy thưởng thức một số món ăn đặc trưng của người miền Trung và đặc sản Hội An tại nhà hàng Anabas Restaurant. Với vị trí thuận lợi, chỉ cách Bảo tàng Văn hóa Dân gian Hội An 250m, Anabas Restaurant là một trong những nhà hàng đặc sản nổi tiếng ở Hội An, là điểm đến lý tưởng để trải nghiệm tinh hoa ẩm thực của phố cổ. Với sứ mệnh làm nổi bật những nguyên liệu tươi sống, đậm đà, mang bản sắc của miền Trung, nhà hàng có “signature” là các món cá nướng được chế biến đa dạng, tinh tế để giữ hương vị thơm ngon của từng loại cá. Đừng bỏ lỡ cơ hội thưởng thức những món ăn đặc sản và hội tụ hương vị Miền Trung tại nhà hàng Anabas. Chúng tôi rất mong được đón tiếp và phục vụ quý khách!

bao-tang-van-hoa-dan-gian-hoi-an-11

Hình 11. Một số món ăn đặc sản Hội An và món ăn nướng miền Trung

Một Số Lưu Ý Khi Tham Quan Tại Bảo Tàng Văn Hóa Dân Gian Hội An

  • Có vé tham quan
  • Trang phục lịch sự khi vào tham quan bảo tàng
  • Không sờ vào hiện vật
  • Mọi hành vi hư hại tài sản, hiện vật phải bồi thường
  • Giữ gìn trật tự, vệ sinh chung
  • Tuân theo hướng dẫn của nhân viên bảo tàng
  • Mọi yêu cầu, góp ý xin liên hệ với nhân viên quản lý hoặc ghi vào sổ góp ý
  • Giữ khoảng cách và không chen lấn

*Trong bài viết để mang tính xác thực cao nhất, thông tin chuẩn xác nhất, chúng tôi có sử dụng tham khảo một số tư liệu, tài liệu của Phòng Bảo Tàng – TRUNG TÂM QUẢN LÝ BẢO TỒN DI SẢN VĂN HÓA HỘI AN*

5/5 - (1 vote)

Được đăng lúc: 07/06/2024 08:12

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *