Hành Trình Từ Thương Cảng Sầm Uất Đến Di Sản Văn Hóa Thế Giới

Phố Cổ Hội An là một trong những điểm đến du lịch nổi tiếng của Việt Nam, nơi đây không chỉ nổi bật bởi vẻ đẹp cổ kính mà còn bởi lịch sử phong phú và đa dạng. Trải qua quá trình gần 500 năm hình thành và phát triển, nơi đây từng là một thương cảng sầm uất bậc nhất Đông Nam Á trong suốt nhiều thế kỷ, lưu giữ dấu ấn của các nền văn hóa đa dạng, tạo nên một bức tranh lịch sử đầy màu sắc và biến Hội An trở thành một di sản văn hóa thế giới được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới. Hãy cùng nhau đi ngược dòng thời gian tìm hiểu về một thương cảng sầm uất trong quá khứ.

Khởi Nguyên của Phố Cổ Hội An

Nguồn gốc và sự hình thành

Hội An ra đời vào khoảng thế kỷ XVI , thời kỳ nhà Lê Sơ. Ban đầu, nơi đây chỉ là một làng chài nhỏ ven biển, được gọi là “Cù Lao Chàm”. Tuy nhiên, với vị trí địa lý được xem là nơi “hội thủy” bởi một mặt tiếp giáp với biển Đông – tuyến hàng hải nối Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương, nằm trên tuyến đường giao thương hàng hải quan trọng, Hội An nhanh chóng phát triển thành một thương cảng sầm uất. Các thương nhân từ khắp nơi trên thế giới, bao gồm Nhật Bản, Trung Quốc, Bồ Đào Nha, Hà Lan… đã đến đây để trao đổi hàng hóa, tạo nên một bức tranh đa văn hóa đầy màu sắc. Có người còn gắn bó lâu dài, hình thành nên các cộng đồng dân cư và lưu lại những di sản về lịch sử, kiến trúc, văn hóa, sinh hoạt tín ngưỡng… Trong quá trình cộng cư, trải qua nhiều thế hệ khác nhau, quá trình giao lưu với nhiều nền văn minh lớn trên thế giới. Từ đó những mạch nguồn văn hóa và sáng tạo không ngừng được nuôi dưỡng, bồi đắp và lan tỏa đến từng cư dân, tạo nên một “chất Hội An” riêng biệt. Chưa kể, trước thời kỳ này, Hội An cũng từng có dấu tích của thương cảng Chăm Pa hay được biết đến với con đường tơ lụa trên biển.

lich-su-hoi-an-1

Hình 1. Đường phố Hội An xưa

Thời kỳ lịch sử phát triển rực rỡ Phố cổ Hội An

Từ thế kỷ XVII đến thế kỷ XIX, Hội An bước vào thời kỳ phát triển rực rỡ nhất. Nơi đây được mệnh danh là “Thương cảng quốc tế” hay “Phố cổ”, trở thành trung tâm giao thương sầm uất của khu vực Đông Nam Á. Các thương nhân từ khắp nơi trên thế giới đã đến đây để mua bán tơ lụa, gốm sứ, trà, thuốc phiện, quế… Nền kinh tế phát triển mạnh mẽ đã góp phần thúc đẩy sự phát triển của văn hóa, nghệ thuật tại Hội An. Nhiều công trình kiến trúc độc đáo, đền chùa nguy nga tráng lệ được xây dựng trong thời kỳ này, tạo nên diện mạo đặc trưng cho phố cổ Hội An.

lich-su-hoi-an-2

Hình 2. Thương cảng Hội An “Faifo” sầm uất

Sự biến động và bảo tồn

Từ đầu thế kỷ XX, với sự phát triển của các cảng biển mới như Đà Nẵng, Sài Gòn, vai trò thương cảng của Hội An dần suy giảm. Chính nhờ sự thay đổi vai trò trong lịch sử, cộng với nhiều yếu tố khác nên Hội An đã may mắn tránh được sự biến dạng của quá trình đô thị hóa mạnh mẽ ở Việt Nam trong thế kỷ XX. Từ thập niên 1980, Hội An bắt đầu nhận được sự chú ý của các học giả Việt Nam, Nhật Bản và phương Tây, những giá trị lịch sử, văn hóa và kiến trúc độc đáo của phố cổ vẫn được gìn giữ nguyên vẹn. Đô thị cổ Hội An dần phồn vinh trở lại nhờ những hoạt động du lịch. Đến năm 1999, Hội An được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản nơi đây.

Hội An ngày nay – Từ Thành phố Di sản đến Thành phố sáng tạo của UNESCO

Từ các yếu tố “thiên thời, địa lợi” trong lịch sử hình thành và phát triển nêu trên, người dân Hội An lại càng nỗ lực lao động để đáp ứng các nhu cầu thiết yếu của bản thân và không ngừng phát huy khả năng tư duy, sáng tạo trong mọi lĩnh vực của đời sống như: văn nghệ, ẩm thực, xây dựng, sản xuất, nghệ thuật, … Trong đó, hai lĩnh vực được đầu tư hàm lượng sáng tạo và phát triển mạnh mẽ ở Hội An chính là văn nghệ dân gian và nghề thủ công truyền thống. Vì vậy, năm 2019, Hội An là đại diện tiếp theo của Việt Nam chính thức là thành viên của Mạng lưới các thành phố sáng tạo toàn cầu của UNESCO trên lĩnh vực Thủ công và Nghệ thuật dân gian. Đây là một vinh dự lớn và niềm tự hào của người dân Hội An nói riêng và Quảng Nam, Việt Nam nói chung.

lich-su-hoi-an-3

Hình 3. Các làng nghề thủ công và Văn nghệ dân gian

Hội An hiện có 5 làng nghề truyền thống với gần 50 ngành nghề thủ công đang hoạt động sôi nổi có thể kể đến như: nghề mộc, nghề gốm, nghề làm đèn lồng, nghề làm tre dừa, may mặc, làm đồ da …Trong đó có 03 làng nghề và 01 nghề truyền thống được công nhận Di sản phi vật thể quốc gia và 02 làng nghề khác đang làm hồ sơ đề nghị công nhận. Các nghề và làng nghề được hình thành gắn với những điều kiện tự nhiên và xã hội của địa phương có thể kể đến như: làng mộc Kim Bồng, làng gốm Thanh Hà, làng rau Trà Quế, nghề làm tranh, tre Cẩm Thanh,… Các sản phẩm từ làng nghề Hội An được chế tác tỉ mỉ qua bàn tay các nghệ nhân, thợ thủ công tài hoa, sáng tạo đã theo các thương thuyền tỏa đi khắp các nơi, phục vụ đời sống của cộng đồng và mang lại tiếng vang cho mảnh đất này.

Văn nghệ dân gian cũng đóng vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa tinh thần của người dân Hội An. Sau những giờ phút lao động hăng say,vất vả, người dân Hội An lại sáng tác ra các câu hò khoan đối đáp, các làn điệu dân ca, hay những điệu vè, lý, … vừa mang tính giải trí sau những buổi lao động; vừa giao lưu, bồi đắp thêm tình cảm và còn làm giàu thêm cả một đời sống văn hóa, tinh thần của người dân bản địa. Những điệu hò khoan thai trên sông Hoài, những tiếng hát bài chòi vang vọng trong các lễ hội, hay những giai điệu du dương của đàn tranh, đàn bầu… tất cả đều góp phần tạo nên một bầu không khí đậm đà bản sắc văn hóa Việt Nam. Du khách có thể thưởng thức âm nhạc truyền thống tại các nhà hàng, quán cà phê ven sông Hoài hoặc tham gia các lễ hội địa phương để trải nghiệm trọn vẹn văn hóa Hội An.

Bí Ẩn Lịch Sử Ẩn Giấu Trong Từng Con Phố Hội An

Dạo quanh thành phố Hội An du khách sẽ thấy được một vẻ đẹp của thành phố nhuốm màu thời gian bởi những kiến trúc truyền thống, hài hòa của những ngôi nhà, những bức tường và cả những con đường nhỏ. Cùng với bao biến cố thăng trầm của lịch sử, phố cổ Hội An vẫn giữ những nét đẹp xưa cổ trầm mặc rêu phong trong từng mái ngói, viên gạch, hàng cây…Ngoài những kiến trúc cổ, Hội An còn có những công trình di tích tiêu biểu như:

  • Chùa, đền miếu: Đến với Hội An có rất nhiều chùa và đền miếu đã được xây dựng từ rất lâu với những thiết kế độc đáo do những nghệ nhân thời xưa để lại đến tận bây giờ. Du khách khi du lịch Hội An có thể ghé thăm quan chùa Bà Mụ, chùa Ông, chùa Chúc Thánh…
  • Nhà cổ: Nhắc đến nhà cổ ở Hội An người ta sẽ liền nghĩ ngay đến nhà cố Tấn Ký. Nhà cổ Tấn Ký là ngôi nhà cổ đã vinh dự trở thành một Di sản cấp Quốc gia, và nơi đây cũng chính là nơi duy nhất đón tiếp các Nguyên thủ quốc gia, chính khách trong và ngoài nước. Nhà cổ Tấn Ký kết hợp giữa lối kiến trúc Trung Hoa, Nhật Bản và Việt Nam.
  • Hội quán: Đến với Hội An bạn có thể đến tham quan những Hội quán có kiến trúc tiêu biểu như hội quán Phúc Kiến, hội quán Quảng Đông, hội quán Ngũ Bang…
  • Chùa Cầu – Biểu tượng của Phố Cổ Hội An

lich-su-hoi-an-4

Hình 4. Các di tích tham quan tại Hội An

Để có một cái nhìn Hội An trọn vẹn hơn ở góc nhìn lịch sử, du khách cũng không thể nào bỏ qua được câu chuyện văn hóa của phố cổ Hội An.

  • Văn hóa đặc sắc nhất của Hội An đầu tiên được thể hiện trong tín ngưỡng. Về tôn giáo, có thể thấy ở Hội An Phật giáo chiếm đa số nhất. Trong nhiều gia đình ở Hội An, tuy rằng họ không theo Phật Giáo nhưng nhà vẫn có thờ Phật và ăn chay. Hầu như trong mỗi gia đình ở Hội An đều có thờ Phật, và được đặt ở bàn thờ gia tiên và cao hơn một bậc.
  • Các lễ hội truyền thống như lễ hội tưởng niệm các vị tổ sư nghề, lễ tưởng niệm các bật thánh nhân, lễ hội kính ngưỡng thành hoàng làng và rất rất nhiều lễ hội đặc sắc khác tại Phố Cổ Hội An
  • Nghệ thuật, diễn sướng và các trò chơi dân gian: đây là những giá trị tinh thần được người dân Hội An giữ nguyên vẹn nhất.
  • Ẩm thực dân gian: ẩm thực ở Hội An không có điểm chê, là một nơi có nềm ẩm thực đặc sắc, thậm chí là vang danh đến với bạn bè và du khách quốc tế. Một trong món ăn nổi tiếng nhất có thể kể đến chính là Cao Lầu – một món ăn được chế biến cực kỳ công phu. Đối với cao lầu của Hội An, món ăn này không có nước lèo mà chỉ đơn giản là sự kết hợp giữa sợi mì cao lầu, thịt xíu, rau sống, giá trụng và một chút ít tép mỡ, có thêm nước thịt xíu… như vậy đã tạo nên một tô cao lầu đậm chất của phố cổ Hội An. Hãy ghé ngay nhà hàng Anabas Restaurant để thưởng thức Cao Lầu cùng các món ngon đặc sản Hội An, được chế biến bởi đầu bếp Trương Văn Trúc – là người dân địa phương, người con được sinh ra và lớn lên ngay chính trên mảnh đất phố cổ.  Kể đến ẩm thực Hội An thực sự có vô vàn món ăn đã gắn liền với cuộc sống đời thường của người dân địa phương nơi đây, dần dần nó đã trở thành những món ngon và lạ dành cho khách du lịch muốn trải nghiệm. Một trong số những món ăn đã tạo nên giá trị ẩm thực của phố cổ Hội An có thể kể đến mỳ Quảng, bánh vạc, bánh hoa hồng trắng, bánh đập, hến xào hay bánh mì… Đó chính là những món ăn đã đi cùng năm tháng với mảnh đất nằm giữa hình chữ S này.

Hình 5. Một số món ăn đặc sản tại Hội An

Còn rất nhiều điều lý thú đang chờ đón bạn đến với vùng đất Hội An thân thương. Nơi đây không chỉ là một địa danh du lịch nổi tiếng mà còn là một biểu tượng văn hoá, lịch sử vô giá của Việt Nam. Qua bao nhiêu thời đại khác nhau, nhiều thế kỷ qua đi nhưng Hội An đã không ngừng đổi thay và phát triển, giữ nguyên vị thế của mình trong tâm trí mỗi người dân Việt Nam và du khách quốc tế. Phố cổ Hội An vẫn luôn mang trong mình một vẻ đẹp của sự thanh bình, của cái mộc mạc xen lẫn của cả sự hoài niệm. Những giá trị của Hội An từ góc nhìn lịch sử cho đến giờ phút này vẫn đang được giữ gìn trọn vẹn. Đến với phố cổ Hội An du khách sẽ cảm nhận được mọi vẻ đẹp trong những công trình kiến trúc, trong nền văn hoá, đến tinh hoa ẩm thực trong các món ăn đặc sản và cả cái mộc mạc của con người nơi đây. Hội An, thật là nơi tuyệt vời nhất nhất định bạn phải đến một lần trong đời.

5/5 - (5 votes)

Cập nhật lần cuối: 05/06/2024 07:10

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *